Cảnh báo những thực phẩm ngày Tết dễ gây hóc nghẹn cho trẻ nhỏ

Tại sao ngày Tết trẻ lại dễ bị hóc nghẹn hơn ngày thường?

Không phải ngẫu nhiên mà các chuyên gia y tế luôn đưa ra cảnh báo cao độ về tình trạng trẻ bị hóc dị vật mỗi dịp Tết. Có 3 nguyên nhân chính khiến nguy cơ này tăng cao đột biến:

• Khay mứt Tết luôn trong tầm tay: Khác với ngày thường đồ ăn được cất kỹ, ngày Tết các loại hạt, mứt, kẹo thường được bày biện trên bàn trà thấp để tiếp khách. Trẻ nhỏ với bản tính tò mò có thể tự lấy ăn bất cứ lúc nào mà không có sự kiểm soát của người lớn.
• Sự xao nhãng của cha mẹ: Việc bận rộn dọn dẹp, nấu nướng, chúc Tết và tiếp khách khiến cha mẹ đôi khi nới lỏng việc quan sát con cái. Chỉ cần một vài giây lơ là, trẻ có thể cho ngay những loại hạt nhỏ vào miệng.
• Thói quen "vừa ăn vừa chơi": Không gian ngày Tết náo nhiệt khiến trẻ phấn khích, thường xuyên chạy nhảy, cười đùa hoặc khóc mếu khi đang ăn kẹo, hạt. Đây là trạng thái cực kỳ nguy hiểm khiến dị vật dễ dàng bị hút vào đường thở thay vì đường tiêu hóa.

"Danh sách đen" những thực phẩm ngày Tết dễ gây hóc nghẹn

Để chủ động phòng tránh, cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm đến nhóm thực phẩm thuộc "danh sách đen" dưới đây:

1. Các loại hạt khô (Hạt dưa, hạt hướng dương, hạt bí)

Đây là món khoái khẩu của người lớn nhưng lại là "khắc tinh" của trẻ nhỏ. Các loại hạt này có kích thước nhỏ, vỏ sắc nhọn và rất trơn. Khi trẻ chưa có kỹ năng bóc vỏ hoặc nhai kỹ, hạt rất dễ bị trôi tuột vào khí quản khi trẻ hít thở mạnh hoặc cười đùa, gây tắc nghẽn đường thở ngay lập tức.

2. Thạch rau câu - "Sát thủ" thầm lặng

Trong giới y khoa, thạch rau câu được coi là loại thực phẩm nguy hiểm nhất đối với trẻ em. Với đặc tính trơn, mềm và hình dáng thường ôm khít lấy đường thở, khi trẻ bị hóc thạch, dị vật sẽ bít kín hoàn toàn khí quản. Do thạch có độ bám dính cao và dễ thay đổi hình dạng, các thủ thuật sơ cứu thông thường như vỗ lưng ấn ngực đôi khi rất khó để tống dị vật ra ngoài.

3. Kẹo cứng và kẹo dẻo

Viên kẹo cứng tròn trịa dễ dàng trượt sâu vào cổ họng nếu trẻ vô tình bị giật mình hoặc bị vấp ngã khi đang ngậm. Trong khi đó, kẹo dẻo (marshmallow, kẹo chip chip) lại có độ dính cao, nếu không được nhai nát, chúng có thể tạo thành một khối chặn ngang họng, gây khó khăn cho việc hô hấp của trẻ.

4. Các loại quả tròn nhỏ

 Nho, cà chua bi, nhãn,… là nhóm thực phẩm gây hóc nghẹn hàng đầu vì hình dáng tròn trịa của chúng thường khớp hoàn toàn với khẩu kính đường thở của trẻ dưới 5 tuổi. Nếu trẻ nuốt trọng, chúng sẽ hoạt động như một cái "nút chai" bịt kín khí quản, gây ngạt thở cấp tập. Do đó, tuyệt đối không cho trẻ cầm cả quả để ăn.

• Đối với quả có hạt: Mẹ phải bóc vỏ, dùng dao tách bỏ hoàn toàn hạt cứng, sau đó cắt nhỏ phần thịt quả thành các miếng vừa ăn (dạng hạt lựu hoặc miếng dài).
• Đối với nho/cà chua bi: Luôn luôn bổ dọc (theo chiều dài của quả) thành ít nhất 2 hoặc 4 phần. Tuyệt đối không cắt ngang vì các miếng cắt tròn vẫn có thể bít kín đường thở của bé.

5. Thực phẩm có xương và đồ nếp

Mâm cỗ Tết không thể thiếu gà luộc, cá kho hay bánh chưng. Những mẩu xương gà, xương cá nhỏ vụn lẫn trong đồ ăn hoặc độ dính đặc trưng của gạo nếp (bánh chưng, bánh tét) rất dễ khiến trẻ bị nghẹn hoặc hóc, gây tổn thương niêm mạc họng và thực quản của bé.

Làm sao để nhận biết trẻ đang bị hóc dị vật?

Trong sự ồn ào của những bữa tiệc ngày Tết, đôi khi trẻ bị hóc nghẹn mà cha mẹ không hề hay biết ngay lập tức. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu là "chìa khóa" để cứu sống trẻ trong gang tấc. Có hai cấp độ hóc dị vật mà mẹ cần phân biệt:

• Trẻ bị nghẹn/hóc một phần: Trẻ đột ngột ho sặc sụa, mặt đỏ gay, chảy nước mắt, cố gắng khạc nhổ hoặc có tiếng rít thanh quản khi thở. Trong trường hợp này, tuyệt đối không can thiệp bằng các thủ thuật sơ cứu mạnh nếu trẻ vẫn còn có thể ho hoặc nói được, hãy khuyến khích trẻ ho để đẩy dị vật ra tự nhiên.
• Trẻ bị nghẹn hoàn toàn (Đặc biệt nguy hiểm): Đây là trạng thái "hóc im lặng". Trẻ không thể khóc, không thể nói, mặt bắt đầu chuyển từ đỏ sang tím tái (đặc biệt là vùng môi và móng tay). Trẻ có thể đưa tay lên ôm cổ – đây là dấu hiệu nghẹt thở quốc tế. Lúc này, mẹ cần tiến hành sơ cứu khẩn cấp vì chỉ sau vài phút thiếu oxy, não bộ có thể bị tổn thương không phục hồi.

Hướng dẫn sơ cứu nhanh khi trẻ bị hóc nghẹn

Khi phát hiện trẻ bị hóc hoàn toàn, mẹ cần giữ bình tĩnh. Một giây hoảng loạn của mẹ có thể làm mất đi cơ hội cứu con.

1. Quy tắc "3 KHÔNG" tối quan trọng

• KHÔNG dùng tay móc họng trẻ: Hành động này vô tình đẩy dị vật vào sâu hơn, bít kín đường thở
• KHÔNG cho trẻ uống nước hay ăn thêm gì để "trôi" dị vật: Điều này chỉ làm tình trạng tắc nghẽn thêm trầm trọng.
• KHÔNG vuốt xuôi lưng: Điều này có thể khiến dị vật rơi sâu hơn vào khí quản do tác động của trọng lực.

2. Kỹ thuật sơ cứu chuẩn (Thủ thuật Heimlich)

• Với trẻ dưới 1 tuổi (Vỗ lưng ấn ngực): Đặt trẻ nằm sấp dọc theo cánh tay bạn, đầu thấp hơn ngực. Dùng gốc bàn tay vỗ mạnh 5 lần vào vùng giữa hai xương bả vai. Nếu dị vật chưa ra, lật ngửa trẻ lại và dùng hai ngón tay ấn mạnh 5 lần vào vùng nửa dưới xương ức.
• Với trẻ trên 1 tuổi và người lớn: Đứng phía sau trẻ, vòng hai tay ôm lấy bụng trẻ. Một tay nắm lại thành nắm đấm, đặt ngay trên rốn (dưới xương ức). Tay kia ôm lấy nắm đấm và thực hiện động tác giật mạnh từ trước ra sau và từ dưới lên trên 5 lần liên tục.

Lưu ý: Ngay cả khi đã lấy được dị vật ra, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để kiểm tra xem có tổn thương niêm mạc hay dị vật còn sót lại trong phổi hay không.

Quy tắc "Ăn Tết an toàn" dành cho cha mẹ

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Để khay mứt Tết không trở thành mối nguy, mẹ hãy thiết lập các "hàng rào bảo vệ" sau:

• Kiểm soát khay mứt tiếp khách: Luôn đặt khay hạt, bánh kẹo ở vị trí cao (trên kệ hoặc bàn cao) mà trẻ không thể tự ý với tới. Khi tiếp khách xong, hãy đậy nắp kín và cất đi.
• Sơ chế thực phẩm kỹ lưỡng: Với các loại quả như nho, nhãn, vải, hãy luôn bóc vỏ, bỏ hạt và cắt dọc thành miếng nhỏ trước khi đưa cho trẻ. Tuyệt đối không để trẻ cầm cả quả tròn để ăn.
• Thiết lập quy tắc bàn ăn: Tập cho trẻ thói quen "Ngồi yên khi ăn, không chạy nhảy khi có thức ăn trong miệng". Nếu trẻ đang khóc hoặc đang cười đùa quá khích, đừng cố đút thức ăn cho trẻ.
• Nhắc nhở người thân và khách: Nhiều trường hợp trẻ bị hóc là do ông bà hoặc khách đến chơi nhà "vui tay" cho trẻ ăn hạt hướng dương hoặc kẹo cứng. Mẹ hãy khéo léo nhờ mọi người không tự ý cho bé ăn các loại thực phẩm này nếu chưa qua sơ chế.

Kết luận

Tết là dịp để tận hưởng niềm vui và sự nghỉ ngơi, nhưng với các bậc phụ huynh, sự cảnh giác không bao giờ là thừa. Một chút tinh ý trong việc lựa chọn thực phẩm và trang bị kiến thức sơ cứu hóc dị vật sẽ giúp bạn bảo vệ con yêu khỏi những rủi ro không đáng có. Đừng để một hạt dưa hay một viên kẹo làm mất đi niềm vui đoàn viên của cả gia đình. Chúc mẹ và bé có một kỳ nghỉ Tết 2026 bình an, khỏe mạnh và tràn đầy tiếng cười!