Tại sao mẹ sau sinh dễ thiếu máu và cách bổ sung hiệu quả?

Thiếu máu sau sinh là gì?

Thiếu máu sau sinh là tình trạng cơ thể mẹ không có đủ tế bào hồng cầu hoặc hemoglobin để vận chuyển oxy đến các mô và cơ quan trong cơ thể. Điều này khiến mẹ cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt, da nhợt nhạt và suy giảm sức đề kháng.

Nguyên nhân khiến mẹ sau sinh dễ thiếu máu

1. Mất máu khi sinh

Khi sinh thường, mẹ có thể mất từ 300–500 ml máu; nếu sinh mổ, lượng máu mất có thể lên tới 800–1.000 ml. Sự mất máu này làm giảm lượng hồng cầu trong cơ thể, dẫn đến thiếu máu sau sinh.

2. Thiếu sắt tích lũy từ thai kỳ

Trong thai kỳ, cơ thể mẹ cần một lượng lớn sắt để nuôi thai nhi và tăng thể tích máu. Nếu trong thời gian mang thai mẹ chưa được bổ sung đầy đủ, sau sinh lượng sắt dự trữ sẽ tiếp tục giảm, gây thiếu máu kéo dài.

3. Chế độ ăn uống thiếu dinh dưỡng

Sau sinh, nhiều mẹ bỉm ăn kiêng hoặc chỉ ăn các món “lành” như cháo, cơm trắng, thịt nạc — vô tình khiến cơ thể không nhận đủ sắt, vitamin B12 và axit folic, ba yếu tố cần thiết cho quá trình tạo máu.

4. Thiếu axit folic và vitamin B12

Axit folic và B12 đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành tế bào hồng cầu. Thiếu hai vi chất này khiến cơ thể sản xuất ít máu hơn, dẫn đến tình trạng mệt mỏi, hoa mắt và da nhợt nhạt.

Dấu hiệu nhận biết thiếu máu sau sinh

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu thiếu máu giúp mẹ bỉm điều chỉnh chế độ ăn và bổ sung kịp thời, tránh ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài. Một số biểu hiện thường gặp gồm:

• Da xanh xao, môi nhợt nhạt do thiếu oxy trong máu.
• Cơ thể mệt mỏi, uể oải, dễ hụt hơi khi làm việc nhẹ.
• Chóng mặt, hoa mắt, tim đập nhanh.
• Rụng tóc nhiều, móng tay yếu và giòn.
• Sữa ít hoặc loãng, bé bú không đủ no.
• Khó tập trung, dễ cáu gắt do thiếu năng lượng cho não bộ.

Nếu mẹ gặp nhiều triệu chứng trên cùng lúc, rất có thể đang bị thiếu máu sau sinh và nên sớm kiểm tra chỉ số hemoglobin để có hướng bổ sung phù hợp.

Hậu quả nếu thiếu máu sau sinh không được điều trị

Thiếu máu sau sinh không chỉ khiến mẹ cảm thấy yếu ớt, mệt mỏi mà còn gây ra nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe lâu dài:

1. Suy nhược cơ thể

Thiếu máu khiến lượng oxy cung cấp cho các cơ quan giảm, khiến mẹ nhanh kiệt sức, khó hồi phục sau sinh và thường xuyên cảm thấy hoa mắt, chóng mặt.

2. Ảnh hưởng đến nguồn sữa

Cơ thể thiếu sắt làm giảm quá trình tổng hợp enzyme và hormone, khiến sữa tiết ra ít hơn và kém chất lượng, ảnh hưởng đến quá trình nuôi con bằng sữa mẹ.

3. Tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh

Cảm giác mệt mỏi kéo dài, mất năng lượng và thiếu ngủ dễ khiến mẹ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu và trầm cảm.

4. Ảnh hưởng đến sự chăm sóc và tương tác với bé

Khi sức khỏe suy giảm, mẹ khó có đủ năng lượng để chăm con, cho con bú hoặc vui chơi cùng bé, làm giảm mối liên kết mẹ – con trong giai đoạn đầu đời.

Cách bổ sung máu hiệu quả cho mẹ sau sinh

Để cải thiện tình trạng thiếu máu, mẹ nên kết hợp cả chế độ ăn uống khoa học và thực phẩm bổ sung hợp lý theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bổ sung qua thực phẩm tự nhiên

Thực phẩm giàu sắt:

• Thịt bò, gan gà, thịt heo nạc, cá ngừ, lòng đỏ trứng.
• Rau xanh đậm như rau bó xôi, cải xoăn, rau dền.
• Các loại đậu như đậu lăng, đậu đỏ, đậu đen.

Thực phẩm giàu vitamin C:

• Cam, ổi, bưởi, dâu tây, kiwi – giúp tăng hấp thu sắt.
• Nên ăn cùng bữa có thịt hoặc rau xanh để đạt hiệu quả tối đa.
• Thực phẩm chứa axit folic và vitamin B12:
• Trứng, sữa, ngũ cốc nguyên cám, thịt gia cầm, cá hồi.

Đây là hai dưỡng chất quan trọng giúp tăng sinh tế bào hồng cầu.

Bổ sung bằng viên uống

• Nếu chế độ ăn không đủ, mẹ có thể dùng viên sắt hữu cơ hoặc sắt bisglycinate - loại dễ hấp thu và ít gây táo bón.
• Kết hợp thêm Vitamin C, axit folic và B12 để tối ưu hấp thu.
• Duy trì bổ sung ít nhất 3–6 tháng sau sinh, đặc biệt trong giai đoạn cho con bú.
• Nên uống theo chỉ định của bác sĩ để tránh dư thừa sắt gây rối loạn tiêu hóa.

Mẹo giúp hấp thu sắt tốt hơn

Một số mẹ bỉm uống sắt nhưng vẫn mệt mỏi hoặc không cải thiện là do hấp thu sắt chưa đúng cách. Dưới đây là những mẹo nhỏ giúp tối ưu hiệu quả bổ sung:

• Uống sắt sau bữa ăn 1–2 giờ: Sắt hấp thu tốt hơn khi dạ dày không quá đầy hoặc quá đói.
• Kết hợp với vitamin C: Một ly nước cam hoặc ổi tươi sẽ giúp cơ thể hấp thu sắt nhanh hơn gấp 2–3 lần.
• Tránh uống cùng sữa, cà phê hoặc trà: Canxi và tanin trong các loại đồ uống này sẽ ức chế hấp thu sắt, làm giảm hiệu quả.
• Uống đủ nước & bổ sung chất xơ: Giúp ngăn ngừa táo bón – một tác dụng phụ thường gặp khi bổ sung sắt.
• Duy trì giấc ngủ và vận động nhẹ: Giấc ngủ chất lượng và tinh thần thoải mái sẽ giúp cơ thể tái tạo máu và phục hồi nhanh hơn.

Khi nào mẹ sau sinh cần gặp bác sĩ?

Thiếu máu sau sinh ở mức nhẹ thường có thể cải thiện bằng chế độ ăn uống và bổ sung sắt hợp lý. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, mẹ nên đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, đặc biệt khi có các dấu hiệu sau:

Các triệu chứng cảnh báo:

• Mệt mỏi kéo dài, da xanh tái, môi nhợt nhạt dù đã nghỉ ngơi đầy đủ.
• Hoa mắt, chóng mặt, tim đập nhanh, thỉnh thoảng cảm thấy hụt hơi.
• Bổ sung sắt đều đặn nhưng không cải thiện tình trạng sức khỏe.
• Sữa mẹ giảm rõ rệt, bé bú không đủ no.
• Có biểu hiện suy nhược, trầm cảm hoặc mất ngủ kéo dài.

Khi đi khám, bác sĩ có thể:

• Kiểm tra chỉ số hemoglobin (Hb) và ferritin huyết thanh để đánh giá mức độ thiếu máu.
• Chỉ định thuốc sắt đường uống hoặc truyền sắt tĩnh mạch nếu cần.
• Tư vấn chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi và kết hợp các vitamin hỗ trợ quá trình tạo máu.

Việc thăm khám giúp mẹ tránh tự ý bổ sung quá liều, đồng thời phát hiện sớm các nguyên nhân khác như thiếu máu do bệnh lý tuyến giáp, xuất huyết tử cung hoặc viêm nhiễm sau sinh.

Kết luận

Thiếu máu sau sinh là tình trạng phổ biến, xảy ra do mất máu, thiếu sắt và dinh dưỡng chưa cân bằng trong giai đoạn mẹ phục hồi và cho con bú. Mặc dù thường gặp, nhưng nếu không được chăm sóc đúng cách, thiếu máu có thể khiến mẹ mệt mỏi, ít sữa, thậm chí ảnh hưởng đến tâm lý và khả năng chăm con.

Để khắc phục hiệu quả, mẹ nên:

• Ăn đa dạng và đầy đủ nhóm thực phẩm giàu sắt, vitamin C, B12 và axit folic.
• Uống viên sắt đúng cách và theo chỉ định bác sĩ.
• Giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc và vận động nhẹ.

Một cơ thể khỏe mạnh, tràn đầy năng lượng sẽ giúp mẹ nhanh hồi phục, có nhiều sữa hơn và tận hưởng trọn vẹn hành trình làm mẹ